به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، قرارگاه «حوزه پیشرو و سرآمد» با همکاری مدارس تخصصی فقهی حوزوی در راستای لبیک به فرمان امام شهید خامنهای (ره)، هماندیشی «حوزه پیشرو و پاسخگویی فقه به نیازهای جامعه» را امروز پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ در سالن آیتالله حائری (ره) مرکز مدیریت حوزههای علمیه برگزار کرد.
در این هماندیشی که همزمان با سالروز صدور پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» برگزار شد، مسئولین مدارس عالی فقه و علوم اسلامی، ائمه اطهار (ع)، ولی امر، امام رضا (ع)، مشکات و پیامبر اعظم (ص) حضور داشتند.
طراحی رشتههای تخصصی جدید
در آغاز این نشست، حجتالاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی حاجی معاون آموزش حوزههای علمیه با تسلیت شهادت رهبر انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای (ره)، جمعی از فرماندهان، دانشمندان و مردم مظلوم بویژه شهدای دانشآموز مدرسه میناب، بر تداوم خط ولایت فقیه و استمرار مسیر نظام اسلامی تأکید کرد.
وی با اشاره به برگزاری همایش یکصدمین سال بازتأسیس حوزههای علمیه در سال گذشته گفت: در آن همایش، مجموعهای از آثار علمی و پژوهشی حوزه در عرصههای مختلف فقه، اصول، تفسیر، فلسفه، کلام، عرفان، علوم انسانی و فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و تبلیغی رونمایی شد که حاصل همکاری بیش از ۳۰۰ پژوهشگر و نویسنده بود.
معاون آموزش حوزههای علمیه، پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر شهید انقلاب را سندی تاریخی و راهبردی برای آینده حوزه دانست و گفت: رهبر انقلاب در این پیام، حوزه علمیه را یک مرکز علمی و تربیتی با کارکردهای تمدنی معرفی کرده و بر نقش محوری فقه در پاسخگویی به نیازهای جامعه، حکومتداری و حل مسائل روز تأکید کردهاند.
وی افزود: در این پیام، فقه به عنوان پاسخ دین به نیازهای عملی فرد و جامعه معرفی شده و بر ضرورت تحول در نگاه فقهی و ایفای نقش فعال فقها در عرصههای اجتماعی و حکمرانی تصریح شده است.
حجتالاسلام والمسلمین مقیمی حاجی با بیان اینکه بلافاصله پس از انتشار این پیام، روند اجرایی سازی آن در حوزه آغاز شد، تصریح کرد: در معاونت آموزش، تدوین بسته سیاستی تحول نظام آموزشی حوزه در دستور کار قرار گرفت و این بسته پس از برگزاری جلسات متعدد کارشناسی، برای بررسی به دبیرخانه شورای عالی حوزه ارسال شد.
وی ادامه داد: در موضوع عناوین و مقاطع آموزشی نیز بیش از ۱۲۰ نشست تخصصی با حضور استادان و کارشناسان برگزار شد و مجموعهای از پیشنهادها و الگوهای تحولی تدوین و آماده ارائه به شورای عالی حوزه شده است.
معاون آموزش حوزههای علمیه، تحول در رشتههای تخصصی و توجه به امتداد اجتماعی علوم اسلامی را از دیگر محورهای مورد تأکید رهبر شهید انقلاب برشمرد و گفت: در همین راستا، طرح تحول رشته فلسفه با رویکرد اجتماعیسازی و همچنین رشته دین و فضای مجازی تدوین و تصویب شده و مجوز راهاندازی مرکز تخصصی آن در حوزه علمیه نیز صادر شده است.
وی همچنین از نهایی شدن طراحی چندین رشته جدید فقه تخصصی خبر داد و اظهار کرد: رشتههایی همچون فقه سیاست، فقه حکومت، فقه امنیت و اطلاعات، فقه اقتصاد، فقه تربیت، فقه خانواده، فقه اخلاق، فقه و اصول مقارن و مبانی فقهی امام خمینی (ره) در کمیسیونهای تخصصی بررسی و نهایی شده و به زودی وارد فرایند رسمی آموزشی حوزه خواهند شد.
حجتالاسلام والمسلمین مقیمی حاجی تأکید کرد: هدف اصلی این تحولات، ارتقای توان حوزههای علمیه در پاسخگویی به نیازهای روز جامعه و تحقق عملی الگوی حوزه پیشرو و سرآمد است.
آیت الله مدرسی: حوزه برای پاسخگویی به مسائل حکمرانی نیازمند تحول عمیق فقهی است
در ادامه، آیت الله سید محمد علی مدرسی یزدی طی سخنانی با اشاره به روایتی از امام صادق (ع) درباره شخصیت و حکمت لقمان، اظهار کرد: حکمت حقیقی محصول تقوا، ژرفاندیشی و تفکر عمیق است و تحقق اهداف حوزه نیز جز با هماندیشی، تضارب آرا و کار علمی مستمر ممکن نخواهد بود.
عضو مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران در پنج دهه اخیر منشأ تحولات گسترده سیاسی، اجتماعی و علمی در منطقه و جهان بوده است، افزود: پیش از انقلاب اسلامی، تحولات بزرگ سیاسی در بازههای طولانی رخ میداد، اما پس از انقلاب، حوادث و تغییرات شتاب گرفته و این مسئله مسئولیت حوزه و روحانیت را دو چندان کرده است.
وی تأکید کرد: موفقیت، پیشرفت و الگو شدن نظام اسلامی در گرو عملکرد علمی و نظری حوزههای علمیه است و به همین دلیل، ضرورت تحول در علوم حوزوی و فقه، مسئلهای اساسی و اجتنابناپذیر به شمار میرود.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به فاصله میان پیروزی انقلاب اسلامی و آمادگی علمی حوزه برای اداره حکومت، تصریح کرد: تولید علم و تحول در دانش، امری تدریجی است. طبیعی بود که پس از استقرار نظام اسلامی، با خلأها و پرسشهای فراوانی در عرصه حکمرانی مواجه شویم.
وی ادامه داد: فقه سنتی ما برای اداره جامعه و حکومت به شکل کنونی طراحی نشده بود؛ به ویژه در حوزههایی مانند فقه سیاست، اقتصاد، تربیت و حکمرانی، خلأهای جدی وجود داشت و هنوز هم در برخی عرصهها این کمبودها احساس میشود.
آیت الله مدرسی با اشاره به ساختار قانونگذاری در جمهوری اسلامی ایران، یکی از چالشهای مهم فقه حکومتی را تبیین مبانی فقهی تصمیمگیریهای تخصصی در مجلس شورای اسلامی دانست و گفت: بسیاری از قوانین کشور تخصصی و مرتبط با جان و مال مردم است؛ از اقتصاد و مالیات گرفته تا معادن، سلامت و بودجه. این پرسش جدی وجود دارد که مبنای فقهی اعمال نظر نمایندگانی که تخصص لازم در آن حوزهها ندارند چیست و این مسئله نیازمند بحث عمیق علمی و فقهی است.
وی افزود: بخشی از مشکلات امروز ناشی از آن است که تجربه حکومتداری در اختیار حوزهها نبوده و قانون اساسی و ساختارهای حکمرانی نیز در شرایط خاص و با اقتضائات آن دوره شکل گرفته است؛ از این رو این ساختارها باید به صورت مستمر تکمیل، اصلاح و به روز شوند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت گسترش رشتههای تخصصی در حوزههای علمیه اظهار داشت: بدون تربیت متخصص در فقههای مضاف و علوم مرتبط با حکمرانی، امکان پاسخگویی دقیق به مسائل جدید وجود ندارد و برخی از این رشتهها نیازمند سالها کار تخصصی و پژوهش عمیق هستند.
آیتالله شب زندهدار: امروز حضور روحانیت در میدان ضروری است
در بخش پایانی این نشست، آیتالله شب زندهدار دبیر شورای عالی حوزههای علمیه، هدف از حضور در این نشست را قدردانی از فعالان عرصه فقه و علوم حوزوی دانست.
دبیر شورای عالی حوزههای علمیه با اشاره به دغدغه رهبر شهید انقلاب درباره تربیت نخبگان علمی حوزه تصریح کرد: انتظار این نیست که همه طلاب در مرتبه عالی اجتهاد قرار بگیرند، اما حوزه باید بتواند گروهی از مجتهدان صاحبنظر، اثرگذار و دارای قدرت نوآوری در رشتههای مختلف تربیت کند؛ افرادی که بتوانند جریانساز و مرجع علمی باشند.
عضو فقهای شورای نگهبان ادامه داد: امروز پس از گذشت بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، هنوز در برخی حوزههای مورد نیاز نظام اسلامی با کمبود مجتهدان متخصص مواجه هستیم؛ برای مثال در دستگاه قضا، با وجود آنکه تصدی برخی مسئولیتها نیازمند اجتهاد است، تعداد افراد دارای این سطح علمی بسیار اندک است و این مسئله باید ریشهیابی شود.
دبیر شورای عالی حوزههای علمیه با تأکید بر ضرورت بازنگری در نظام آموزشی و پژوهشی حوزه اظهار کرد: در حوزه علوم عقلی، فلسفه، تفسیر، رجال و حتی ادبیات باید شخصیتهای برجسته و مرجع علمی تربیت شوند؛ همانگونه که در گذشته بزرگانی چون علامه طباطبایی، شهید مطهری و دیگر اساتید بزرگ محور رشد علمی حوزه بودند.
آیتالله شب زنده دار با اشاره به شرایط حساس کشور، حضور طلاب و روحانیون در میدان حمایت از نظام اسلامی را ضروری دانست و با بیان اینکه برخی علما و طلاب تا صبح در میدان حضور دارند تأکید کرد: امروز حفظ اقتدار و انسجام اجتماعی کشور اهمیت بالایی دارد.
خبر مشروح سخنرانی آیت الله شب زنده دار متعاقباً منتشر خواهد شد.
تاکید مسئولان مدارس فقهی حوزه بر تحول بنیادین در فقه و نظام سازی اجتماعی
در بخشی از این نشست، جمعی از اساتید، مدیران و مسئولان مدارس عالی و مراکز تخصصی فقهی، بر ضرورت تحول بنیادین در ساختار آموزشی و پژوهشی حوزههای علمیه و پاسخگویی به نیازهای حکمرانی و تمدنسازی اسلامی تاکید کردند.
سخنرانان در این نشست با اشاره به شرایط حساس کشور و تحولات شتابان جهان، نقش حوزههای علمیه را در حفظ هویت اسلامی، تقویت انسجام اجتماعی و پشتیبانی فکری از نظام اسلامی تعیینکننده دانستند و پیشنهاد دادند که حوزه متناسب با اقتضائات جدید، آرایش علمی تازهای پیدا کند.
آنان با استناد به پیام رهبر شهید انقلاب درباره «حوزه پیشرو و سرآمد» تصریح کردند که حوزههای علمیه در عرصه طراحی نظامات اجتماعی، تولید الگوهای حکمرانی اسلامی و حل مسائل کلان جامعه حضور فعال و اثرگذار داشته باشند.
اساتید حاضر، «تحقق تمدن نوین اسلامی» را مهمترین مأموریت امروز حوزه دانستند و تاکید کردند و خواستار طراحی الگوی جدیدی برای تربیت مجتهدان متخصص در عرصههای حکمرانی، اقتصاد، سیاست، فرهنگ، سلامت، تعلیم و تربیت و سایر حوزههای اجتماعی شدند.
در این نشست همچنین بر ضرورت تقویت «فقههای تخصصی» از جمله فقه اقتصاد، فقه سیاست، فقه تربیت، فقه پزشکی و فقه خانواده تاکید شد.
اساتید حاضر با اشاره به تجربه جمهوری اسلامی ایران در عرصه حکمرانی، تاکید کردند که حوزه باید به سمت طراحی «نظامات اجتماعی اسلامی» حرکت کند؛ نظاماتی که بتوانند در حوزههایی مانند اقتصاد، قضا، قانونگذاری، آموزش، سلامت، مدیریت و فرهنگ، الگوی عملی و کارآمد ارائه دهند.
برخی از مسئولان مدارس نیز با اشاره به مشکلات ساختاری موجود، از تمرکزگرایی در فرآیندهای آموزشی و پژوهشی، نبود حمایت کافی از فعالیتهای تمدنساز و فقدان هماهنگی میان مراکز تخصصی انتقاد کردند و خواستار ایجاد شبکهای منسجم میان مراکز فقهی و پژوهشی حوزه شدند.
همچنین تاکید شد که حوزه برای ایفای نقش تمدنی خود نیازمند آیندهپژوهی، شناخت تحولات نوپدید و ورود فعال به مسائل جدیدی همچون فناوریهای نوین، فضای مجازی، هوش مصنوعی، علوم زیستی و تحولات اجتماعی معاصر است.
برخی اساتید نیز با اشاره به ضرورت ارتباط بیشتر بدنه حوزه با پیام «حوزه پیشرو و سرآمد»، اظهار کردند که این پیام باید به عنوان منشور تحول و هویتبخشی به نسل جدید طلاب مورد توجه قرار گیرد و زمینه امیدآفرینی، مسئولیتپذیری و مشارکت فعال طلاب در حل مسائل کشور را فراهم کند.
